Joğarı
Astana
USD 377.62
EUR 426.03
CNY 55.78
RUB 5.67
Qazaq xandığınıñ 550 jıldığı Qazaqstannıñ mädenï ömirindegi eñ awqımdı jarqın şowmen atalıp ötti
20 qaraşa 2015 j 12:37

Memleket basşısı qatısqan merekelik jïın, «Qazaq eli» monwmenti aldındağı étnoawıldar jäne künniñ şarıqtaw şegi – «Barıs» köpbey`indi muz keşenindegi «Mäñgilik el» merekelik teatrlandırılğan şowı. Astanada Qazaqstan xandığınıñ 550 jıldığın atap ötw şaraları aldıñğı qatarlı texnologïyalardıñ barlıq mümkindikterin pay`dalanğan asa äserli şowmen qorıtındılandı, dep xabarlay`dı BNews.kz.

Qazaq xandığınıñ 550 jıldığına oray` jıl boy`ı respwblïka boy`ınşa mädenï-buqaralıq, sporttıq is-şaralar, forwmdar, körmeler uy`ımdastırıldı. Alay`da, negizgi, este qalarlıq şow men mereke Astana men Taraz qalalarında josparlanğan.

Bul küni, 11 qırküy`ekte, Astanada merekelik is-şaralar tizbegi Täwelsizdik saray`ında Memleket basşısı, Senat pen Mäjilis depwtattarı, memlekettik organdar, xalıqaralıq qawımdastıqtar, şığarmaşılıq zïyalı qawım ökilderiniñ, sportşılar men otandıq jäne şeteldik BAQ ökilderiniñ, otandıq sportşılar men mädenïet jäne öner qay`ratkerleri, ujımdarınıñ qatıswımen ötken merekelik jïınmen aşıldı.

Sonımen qatar 11 men 13 qırküy`ek arasında «Qazaq eli» monwmentiniñ aldında är ay`maq ökilderinen tüzilgen étnoawıl jay`ğastı. Munda 50 kïiz üy`, 2 ülken irge, türli jarıstar ötkizwge arnalğan sporttıq alañdar, altıbaqandar, tay`qazandar men basqa da nısandar ornatıldı.

Munımen, ärïne, toy`law bitken joq. El asığa kütken tarïxï künniñ şarıqtaw şegi – «Barıs» köpbey`indi muz keşeninde ötken «Mäñgilik el» teatrlandırılğan qoy`ılımı boldı. Merekelik qoy`ılımda üş mıñ jılğa sozılğan tarïxımızdıñ eñ jarqın kezeñi esepteletin Qazaq xandığı qurılğan waqıt körinis taptı. Jarqın şow uy`ımdastırw şarasına rejïsser, qoyuşı, texnïkalıq personal, sonımen qatar 100-den asa eriktini eseptemegenniñ özinde, 3000 şamasında öner ïesi atsalıstı.

Köpbey`indi keşende atalmış keñawqımdı şarağa day`ındıq jumıstarı qızw jürip jattı. BNews.kz tilşisi tañ atqannan keş batqanğa dey`in tınım tappay` day`ındalıp jatqan şow qatıswşılarınıñ babın bay`qap qay`ttı.
Eñ aldımen, merekeni uy`ımdastırw jumısına tartılğan qatıswşılardıñ köptigi tañğaldırdı. Tek saxnanıñ özine 2500 ärtis köteriletin körinedi, bul uy`ımdastırwşılar, rejïsserler men qoyuşılardı, texnïkalıq qızmetşilerdi, sonday`-aq 100-den asa erikti jastı qospağandağı qatıswşılar sanı.
Olardıñ birlesken eñbeginiñ arqasında saxnada saq, ğun, sarmat tay`palarınıñ turmısınan täwelsiz Qazaqstannıñ jaña tarïxına dey`ingi Ulı Dalanıñ 3000 jılğa jwıq jılnamasın qamtïtın qoy`ılım körermen nazarına jol tartadı. Scenarïy`i QR Prezïdenti Nursultan Nazarbaevtıñ «Tarïx tolqınında» kitabına negizdelip qurılğan. Jalpı, perfomans jeti bölimnen turdı. Sonday`-aq şowda tek qazaqstandıq önerpazdar öner körsetkenin atap ötken jön. Olardıñ qatarında 500 dombıraşı, 200 skrïpkaşı men vïolonçelïst, 450 äskerï qızmetker, 200 jas xor änşisi, 200 stwdent, sonımen qatar M.Äwezov, Q.Qwanışbaev atındağı jäne QazUÖW, «Astana-Opera», qwırşaq teatrları men uy`ğır, korey` jäne basqa da ulttıq teatrlardıñ ärtisteri bar. Teatrlandırılğan qoy`ılımdı tamaşalawğa Elbasımen birge Äzerbay`jan prezïdenti Ïlʹxam Älïev, Qırğızstan prezïdenti Almazbek Atambaev, Türkïyanıñ Ulı ulttıq jïınınıñ törağası Ismet Y`ılmaz keldi.
Qoy`ılım qazaq memlekettiliginiñ üş mıñjıldıq tarïxın bayanday`dı. Şarağa 3000 astam adam tartılğan. Texnologïyalardıñ eñ üzdik jetistikteri qoldanılatın ğajay`ıp şow Qazaqstan mädenï ömirindegi eñ tartımdı da kölemdi şow boladı dep közdelgen.

Qoy`ılım Emmy Awards lawreatı, bügingi tañda Olïmpïada räsimderin jasaw jäne uy`ımdastırw älemindegi eñ iri tulğa – ïtalʹyandıq rejïsser Marko Balïçtiñ jetekşiligimen day`ındaldı. Onıñ bul salada jïırma jıldıq täjirïbesi bar.

Qoy`ılımnıñ «Tarïx tolqınında» dep atalğan birinşi tarawında qazaqtıñ köne äwenderi men xalıq änderiniñ negizinde jazılğan kompozïtor K.Djenkïnstiñ «Twğan jer» xoreografïyalıq kompozïcïyası negizinde dalanıñ qasïeti men xalıqtıñ bolmıs-bitimin plastïka tilimen swrettey`di. Kompozïcïya soñında kökten tüsken bäy`terek janında adamdardıñ tabïğatpen üy`lesimdi tınıs-tirşiligi körsetilip, zañğar kökte qanatın qaqqan alıp qıran, qazaq dalasın şarladı.

«Ulı dala eli» böliminde saqtar, sarmattar, ğundar tay`paları twralı körinis körsetildi. T.Muxamedjanov pen X.Şanğalïevtiñ «Saqtar» mwzıkasına qoy`ılğan bul teatrlandırılğan körinis sol ğasırdağı ömir tirşiligin köz aldımızğa keltiredi. Körinistiñ şarıqtaw şegi – bastı tulğa – Altın adamnıñ alañda pay`da bolwı.
Kelesi körinis körermenderdi V-IX ğasırdağı Türki qağanatı däwirine äketedi. Öz zamanınıñ ülgisi – ulı qolbasşı Kültegin jazbaları belgili akterler men äskerïlerdiñ somdawında öz körinisin tabadı.

Üşinşi körinis «Jibek jolı. Dala ğulamaları» dep ataladı. R.Salavatovtıñ «Köş kerwen» mwzıkasına ejelgi Saray`şıq, Türkistan, Sığanaq jäne Taraz qalalarınıñ ayasında älemge jibek mata jäne bağalı tastarmen qosa, aldıñğı ïdeyalar, din jäne ğılımï jañalıqtar tizbegin jetkizetin kerwen ötti.

«Qazaq xandığınıñ qurılwı» dep atalğan bölimde teatrlandırılğan körinis arqılı Şıñğısxan däwiri, Altın orda, Aq orda twralı mağlumat beriledi. Artınan alañdağı sol kezdegidey` kïingen 200-ge tarta teatr, cïrk ärtisteriniñ kömegimen «Xan köterw» körinisi saxnalandı. Kelesi köriniste poézïya tilimen ulı dala ğulamaları, qazaqtıñ üş bïi – Töle bï, Qazıbek bï, Äy`teke bï äñgime arqawı boldı.

«Dala renessansı» böliminde Süy`inbay` Aronulı, Abay` Qunanbaev, Şoqan Wälïxanov, Qurmanğazı Sağırbay`ulı sekildi XİX ğasırdıñ ulı öner, mädenïet jäne ğılım qay`ratkerleri bayandaladı. Bul köriniste belgili teatr jäne kïno akteri Q.Qıstıqbaevtıñ orındawında Şoqanğa F.Dostoevskïy`diñ jazğan xattarın oqw, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qay`ratkeri, jırşı Aqan Äbdwälïdiñ orındawında Süy`inbay`dıñ «Qarasay` batır» poémasınıñ üzindisi, KSRO Xalıq ärtisi Älibek Dinişevtiñ orındawında Abay`dıñ «Jelsiz tünde jarıq ay`» äni, 500 dombıraşı orınday`tın Qurmanğazınıñ «Sarıarqa» küy`i arqılı körermenge el tarïxınan bir üzik sır jetkizildi.

Qoy`ılımnıñ «XX ğasır» dep atalğan böliminde 1917 jılğı Qazan töñkerisi saxnadağı qızıl kirpişten jasalğan qabırğadağı bey`neswretter arqılı jetkizildi. Sonımen birge, 1932 jılğı aşarşılıq pen repressïya twralı tarïxï mağlumattar bey`nematerïaldar men xronïkalar arqılı körinis taptı. Artınan 1941-1945 jılğı Ulı Otan soğısında qaza tapqan Keñes Odağı Batırlarınıñ tizimi sol surapıl jıldardıñ salqının sezdirtti. Al törtinşi köriniste körermender 1954 jılğı tıñay`ğan jerlerdi ïgerw kezeñin xoregorafïyalıq kompozïcïya arqılı tamaşaladı.

Qoy`ılımnıñ bir bölimi täwelsizdik jıldarında qol jetkizgen jetistiktege arnaldı. Qazaqstannıñ xalıq ärtisteri Ay`man Musaqojaeva, Jänïya Äwbäkirova, Gawxar Mwrzabekova, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen ärtisteri May`ra Muxamedqızı jäne tağı basqa Qazaqstan öner şeberleriniñ orındawında täwelsiz Qazaqstan, Astana jay`ında ännen şaşw şaşıldı.
Koncertke jalpı sanı 2500-den astam adam qatıstı. «Naz», «Saltanat», «Twğan jer», «Rwxsara», «Jorğa», «Şalqıma», «Altınay`», «Aq Jay`ıq», «Aqqw» «Kök türikter» sekildi elimizdiñ bï ansamblʹderimen qosa, Türkïya, Äzerbay`jan, Özbekstan, Qırğızstan elderinen kelgen öner ujımdarı ğajay`ıp şow jasawğa üles qostı.

Osı oray`da ata öterligi, merekelik şaranıñ ekinşi kezeñi 9 qazanda Taraz qalasında jalğasın taptı. Köne şaxarda qala turğındarı men qonaqtarı «Qazaq xandığına 550 jıl» monwmentiniñ, «Köne Taraz» mwzey`iniñ aşılw saltanattarına qatısıp, basqa da qızıqtı mädenï-buqaralıq şaralardıñ kwäsi boldı.

Esteriñizge sala ketey`ik, QR Ükimetiniñ 2014 jılğı jeltoqsandağı qawlısımen bekitilgen Qazaq xandığınıñ 550 jıldığına day`ındıq jäne ötkizw is-şaralar josparına säy`kes, elimizdiñ barlıq ay`maqtarında Qazaq xandığınıñ pay`da bolwı men qurılwına arnalğan 50-den asa xalıqaralıq, respwblïkalıq jäne oblıstıq ğılımï-täjirïbelik konferencïya, 300-den asa mädenï is-şara, onıñ işinde merekelik koncertter, respwblïkalıq jäne oblıstıq ay`tıstar, mwzıkalıq jäne ädebï keşter, türli körmeler, festïvalʹder, bay`qawlar jäne basqa da is-şaralar uy`ımdastırıldı.