Abılay` xannıñ «Aq üy`i» jay`lı ne bilemiz? (FOTO)
Qurmetti oqırman! Siz «BNews.kz» AA say`tınıñ eski nusqasın körip tursız. Bul jerden 12.12.2016 j. dey`ingi barlıq materïaldı köre alasız.
Bizdiñ jaña say`tımız www.bnews.kz ornalasqan
Joğarı
Astana
USD 377.62
EUR 426.03
CNY 55.78
RUB 5.67

Abılay` xannıñ «Aq üy`i» jay`lı ne bilemiz? (FOTO)

Qımbat, 15 qazan 2015 j 17:04 , ПЕТРОПАВЛ

 Petropavl törinde Abılay` xannıñ aq üy`i – «Abılay` xannıñ rezïdencïyası» murajay` keşeni ornalasqan. «Ulı dala eli» ékspedïcïyasınıñ müşeleri keşenge at basın burıp, Abılay` xan men onıñ aq üy`i twralı mälimet jïnap qay`ttı, dep xabarlay`dı BNews.kz tilşisi. 


 «Abılay` xannıñ kezinde osı jerde ordası bolğan. Yağnï, 1765 jılı däl osı mañda xannıñ eñ alğaşqı ağaş üy`i ornalasqan. Naqtılay` ketsek, bul jerde Resey` ïmperïyasınıñ Abılay` xanğa salğan eñ birinşi üy`i bolğan. Ekaterïna İİ-şi bir qabattı 4 bölmeli ağaş üy` salğızğan edi. Osı ağaş üy`diñ josparı Resey` murağatınan tabıldı. Bul üy` ört kezinde janıp ketip, onıñ ornına 1824 jılı eki qabattı äskerï lazaret salındı. Degenmen, lazaret te birneşe ret örtenip, qïradı. 1995-1996 jıldarı tüsirilgen fotoswretterden ğïmarattıñ qanşalıqtı qïrağanın körwge boladı», - dep äñgimeledi Abılay` xan rezïdencïyasınıñ ékskwrsïya jürgizwşisi Aqmaral Elewsizova.
Mamannıñ ay`twınşa, qazirgi murajay` keşeni burınğı äskerï lazarettiñ ğïmaratı. Oğan 2005-2008 jıldar aralığında 3 jıl boy`ı jöndew jumıstarı jürgizildi. Bul jumıstarğa byudjetten 606 mln teñge bölingen bolatın. Dalada keñse üy`i, qonaq kütetin üy`, monşa, qudıq, şoşala ornalasqan. Terrïtorïyanıñ ortasında Abılay` xannıñ at üstindegi eskertkişi bar. Onıñ jalpı salmağı 88 kelini quray`dı. Eskertkiş avtorı – almatılıq müsinşi Qazıbek Satıbaldïn.
«2008 jılı 21 tamızda Abılay` xan rezïdencïyasınıñ saltanattı aşılwı ötti. Murajay` keşenin Qazaqstan Prezïdenti Nursultan Nazarbaev aştı. Bul jerde Abılay` xannıñ ordası bolğandıqtan, xalıq arasında bul jer Abılay` xannıñ «aq üy`i» dep atalıp ketken», - dep tolıqtırdı ékskwrsïya jürgizwşisi.
Aqmaral Elewsizova, sonday`-aq, Abılay` xan twralı mağlumatpen bölisti. Abılay` xan 1711 jılı Türkistan qalasında dünïege kelgen. Onıñ azan şaqırıp qoy`ğan atı – Äbilmansur. Äbilmansurdıñ arğı ataları töre tuqımınan şıqqan adamdar. Arğı atası Deşti Qıpşaqtıñ alğaşqı xanı, Şıñğıs xannıñ ülken ulı Joşıdan bastaw aladı. Key`in Baraq xan, Jänibek xan, Jädik xan, Şığay` xan, Esim xan, Jäñgir xan, Wälï sultan, Äbilmansurdıñ atası Abılay` sultan Türkistannıñ ämirşisi bolğan. Abılay` sultan öziniñ jawlarına qatıgez, qaharlı bolğandıqtan oğan «qanişer Abılay`» dep at qoy`ılğan. Äbilmansurdıñ äkesi Wälï sultan öte körikti adam bolğandıqtan ol «körkem Wälï» dep atalıp ketken. Äbilmansurdıñ äkesi şay`qasta qay`tıs bolıp, ol 11 jasında jetim qaladı. Tarïxta ol «Sabalaq» degen atpen belgili. Zamandastarınıñ ay`twınşa, Abılay` xan orta boy`lı, keñ jawırındı, küş-jigerli adam bolğan eken. Ataq pen dañq oğan 20 jasta Şarışpen bolğan şay`qastan key`in keledi. Abılay` xan 7 tilde jaqsı söy`legen, onıñ işinde qıtay` tilin jetik bilgen. Dombırada jaqsı oy`nağan, ol dombırasın jorıqtarğa qosa alıp jürgen. Xan 20 şaqtı küy`diñ avtorı. Küy`leriniñ eñ ataqtısı – «Şañdı jorıq» küy`i. Sonday`-aq, ol añşılıqpen ay`nalısqandı jaqsı körgen. 1771 jılı Äbilmämbet xan qay`tıs bolıp, xalıq Abılay`dı aq kïizge köterip, bükil qazaq xalqınıñ, üş jüzdiñ xanı etip jarïyalay`dı. Abılay` xan bïlegen 35 jıl işinde qazaq xalqınıñ sanı ösip, ékonomïkası nığay`ıp, sol kezde joğalğan Edil men Oral aralığındağı jerler qay`tarılğan. Ömiriniñ soñğı jıldarında Abılay` xan alıs jorıqtarğa şıqpay`, Türkistan qalasında turğan. Ol 1781 jılı qay`tıs bolıp, Qoja Axmet Yasawï kesenesine jerlenedi. Onıñ qırqına kelgen jurt kelesi xandı say`lay`dı. Xan bolıp onıñ ülken ulı Wälï sultan say`lanadı. Abılay` xan memlekettik qay`ratker, erjürek batır, qolbasşı, eñ bastısı, üş jüzdiñ basın qosqan xan retinde qazaq xalqınıñ esinde mäñgige qaladı. Qazaqstannıñ üş qalasında Abılay` xanğa arnalğan eskertkiş bar. Olar Almatıda, Kökşetawda jäne Petropavlda ornalasqan.
 


Qatıstı jañalıqtar: